نخستین همایش طرح تحول در علوم،مهندسی و کشاورزی

دکتر محمدمهدی طهرانچی در نخستین همایش تخصصی طرح تحول در علوم، مهندسی و کشاورزی:

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه تأکید ما تخصصی کردن رشته‌ها، موضوع محور و شغل‌محور کردن آنهاست، گفت: برای تحقق این موضوع به ایجاد دکتری‌های تخصصی در رشته‌های مهندسی نیاز داریم.
۰۲ بهمن ۱۳۹۸ | ۱۳:۱۸ کد : ۲ اخبار
تعداد بازدید:۳۳
دکتر محمدمهدی طهرانچی در نخستین همایش تخصصی طرح تحول در علوم، مهندسی و کشاورزی:

امروز گرد هم آمده‌ایم تا درباره حوزه‌هایی بحث کنیم که در دانشگاه دچار بحران شده است. واقعیت این است که رشته‌های علوم پایه، مهندسی و کشاورزی که منابع اصلی و بنیان دانشگاه بر آن نهاده شده، اکنون جایگاه خود را از دست داده است.

روی گرداندن مردم از رشته‌های علوم پایه حاصل عملکرد دانشگاه‌هاست.

امروز داوطلبان کنکور سراسری حاضرند در کنار ۷۰۰هزار نفر دیگر، در صف رشته‌های علوم پزشکی و پیراپزشکی بایستند. این در حالی است که رشته‌های علوم مهندسی که روزی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بودند، مورد بی‌توجهی قرار گرفته و نگاه مردم به عملکرد آموزش عالی، نگاه با نمره منفی است. وقتی این واقعیت را بپذیریم، متوجه می‌شویم که در جهت‌دهی آموزش عالی و اشتغال دانش‌بنیان به گونه‌ای عمل کرده‌ایم که علوم پایه به‌عنوان سرمایه کشور، امروز حتی در بهترین دانشگاه‌ها نیز مورد غفلت و بی‌توجهی واقع شده است.

 به تعبیر مقام معظم رهبری؛ علوم پایه مانند پول در سرمایه است و علوم پزشکی مانند پول در جیب جاری است. این در حالی است که امروز دیگر نبوغ کشور به سمت علوم پایه نمی‌آید و برای آن هزینه پرداخت نمی‌‌شود و در حداکثر حالت، علوم پایه خادم رشته‌های مهندسی برای دروس پایه مانند فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی و... شده است. این بحران جدی است و باید مورد توجه قرار گیرد. علوم پایه در پیشرفت کشور در برون‌دادهای علمی نقش بسیار مؤثری داشته است.

روی گرداندن مردم از رشته‌های علوم پایه حاصل عملکرد دانشگاه‌هاست. از یک طرف گسترش رشته‌های علوم پایه بی‌رویه بود و از طرفی دانشگاهیان برای آینده آموزشی خود تدبیر نداشتند و در مقطعی که براساس گزارش کمیسیون علوم پایه شورای عالی عتف، شاهد عدم رغبت مردم نسبت به رشته‌های علوم پایه بودیم، بیشترین سرمایه‌گذاری‌ها در ایجاد آزمایشگاه‌‌ها و استخدام اعضای هیئت علمی صورت گرفت.

علوم انسانی ما نیز ترجمه مهندسان از علوم غرب است

درکشور ما محصولات و فنون حاصل از علم و فناوری و تمدن غرب را باید از زاویه مهندسی دید نه از زاویه فناوری؛ به همین دلیل شش اعزامی که در دوره عباس میرزا تا پهلوی اول صورت گرفت، بر دو محور پزشکی و مهندسی بود، البته مهندسانی هم که اعزام شدند، زمانی که به کشور بازگشتند، به کار دیوانی و مترجمی پرداختند. به همین دلیل علوم انسانی ما نیز ترجمه مهندسان از علوم غرب است و ساختار دیوانی ما نیز توسط مهندسان اعزام‌شده به غرب شکل گرفت. این مهندسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی هم به سبب نگاه به توسعه صنعت‌پایه، گسترش جدی داشت، اما نکته حائز اهمیت این است که ما از صنعت، کارخانه را وارد کردیم، نه تکنولوژی را و در حوزه‌هایی همچون هسته‌ای و موشکی که به فناوری آن دسته یافته‌ایم، از سوی غربی‌ها مورد تحریم و فشار قرار گرفتیم، چرا که دستیابی به فناوری همچون گل طبیعی است که زاینده و پویاست، اما وارد کردن کارخانه مانند آوردن گل مصنوعی است که هیچ رشد و تکاملی ندارد.

با نگاهی که در کشور وجود داشت، دانشگاه‌های صنعتی تأسیس و مهندسان تربیت شدند، اما به فناوری توجه نشد. به همین دلیل بعد از مدتی نه مهندسان ما در کارخانه‌ها کارآیی داشتند و نه کارخانه‌ها محل رشد و بالندگی مهندسان بود. از این رو منابع مالی و نقدینگی در رشد صنعت و کارخانجات از اهمیت بالایی برخوردار بود و محصولاتی که تولید می‌شد، حاصل مهندسان ما نبود. مشکل اصلی این بود که ما مهندسان باسواد تربیت کردیم، اما وقتی به کارخانه‌ها می‌رفتند، نمی‌توانستند کاری از پیش ببرند. به همین دلیل با وجود آنکه کشور ما در تربیت مهندس به رتبه چهارم جهانی رسید، اما در رتبه‌بندی کسب و کار، در جایگاه ۱۲۶ قرار گرفت.

مهاجرت فارغ‌التحصیلان ما به این دلیل اتفاق می افتاد که دانشگاه های ما پژوهشگرِ مهندس تربیت می‌کردند

با رویکردی که در حوزه آموزش علوم مهندسی در کشور پیش گرفته شد، به محل صادرات نیروی انسانی بااستعداد تبدیل شدیم و دانشجویان ما پیش از فارغ‌التحصیلی به دنبال مهاجرت بودند، و مهاجرت فارغ‌التحصیلان ما به این دلیل اتفاق می افتاد که دانشگاه های ما پژوهشگرِ مهندس تربیت می‌کردند و این نیاز غرب بود، همان‌طور که یکی از غربی‌ها اعتراف کرد که اگر ایرانی‌ها را از آمریکا بیرون کنیم، موتور پژوهش ما از کار می‌افتد. زمانی که مردم این روند را دیدند، از رشته‌های علوم پایه و مهندسی روی برگرداندند و با وجود ۲۵۰ هزار صندلی مهندسی در دانشگاه‌های کشور، بیش از ۱۲۰ هزار نفر داوطلب این رشته‌ها نیستند. اکنون رشته‌های علوم پایه و مهندسی مانند پادگان‌هایی است که مملو از افسر است، اما سرباز ندارد و می‌توان گفت که مهندسی در کشور ما در حال انقراض است و لازم است به فکر احیای آن باشیم.

پایه دانشگاه آزاد اسلامی رشته کشاورزی است

بحران حوزه کشاورزی به مراتب بزرگتر از دو حوزه علوم پایه و مهندسی است. همان‌طور که می‌دانید، پایه دانشگاه آزاد اسلامی رشته کشاورزی است. این دانشگاه بیش از ۱۷۰۰ عضو هیئت علمی در این گروه و ۵ هزار هکتار زمین کشاورزی و مزرعه و دانشکده‌های متعدد کشاورزی و منابع طبیعی در اختیار دارد، اما چه اتفاقی برای رشته کشاورزی افتاده که با وجود آنکه بسیاری از اعضای هیئت علمی ما استاد تمام هستند و مقالات زیادی نیز به چاپ رسانده‌اند، اما این حوزه بیش از ۷۰۰ هزار دانشجو ندارد؟

حدود ۵ میلیون نفر در کشور به صورت مستقیم از کشاورزی درآمدزایی دارند و ۱۸ درصد GDP ایران مربوط به حوزه کشاورزی است، و امروزه کشاورزی فناورمحور شده است و کشاورزان از بذرهای هیبریدی استفاده می‌کنند و سلیقه مردم به طعم و شکل میوه‌ها تغییر کرده است. امروز غذای ما در همه ابعاد انحصاری شده، به‌طوری که مرغ مولد را از آلمان، بذر هیبریدی را از غرب و سم را از کشورهای دیگر وارد می کنیم و تنها داشته ما آب، خاک و خورشید است. موضوع نگران‌کننده این است که متخصصان و دانش‌آموختگان کشاورزی ما نمی‌توانند یک گلخانه را اداره کنند، بنابراین در عصر اقتصاد دانش بنیان، کشاورزی ما حکم وارداتی و وابستگی پیدا کرده است.

با عنایت به دیدگاه امام (ره) که مبدأ صلاح و فساد جامعه را دانشگاه دانستند؛ یکی از مقصران وضع فعلی کشاورزی، ما دانشگاهیان هستیم. به همین دلیل امروز جمع شده‌ایم تا درباره حوزه‌های مربوط به علوم، مهندسی و کشاورزی صحبت کنیم، چرا که اگر امروز به داد این حوزه‌ها نرسیم، با قبرستان‌هایی به نام دانشگاه مواجه خواهیم شد.

تحول در رشته های علوم، مهندسی و کشاورزی امری دلخواه و مستحب نیست

امروز راجع به حوزه‌هایی صحبت می‌کنیم که تحول در آن امری دلخواه و مستحب نیست و اگر در این حوزه‌ها تحول صورت نگیرد، با ویرانه مواجه خواهیم بود و آینده کشور مورد تهدید قرار خواهد گرفت. دانشگاه آزاد اسلامی به‌عنوان دانشگاهی که در لبه ارتباط با جامعه قرار دارد، تحولات را به‌سرعت درک می‌کند، و دانشگاه‌های دولتی که بودجه آنها از محل فروش نفت تأمین می‌شود، غافل از اتفاقات و تحولات جامعه هستند و به همین دلیل حوزه علوم پایه و مهندسی را به شیوه گذشته خود راهبری کرده و به مطالعات جدی مردم توجه ندارند، اما دانشگاه آزاد اسلامی با درک این شرایط، هشدار می‌دهد که استقلال و امنیت غذایی امر مهمی است و با این شیوه آموزش کشاورزی به نتیجه نخواهیم رسید.

گام های ایجاد تحول در رشته های علوم، مهندسی و کشاورزی

ولین کاری که برای احیای رشته کشاورزی انجام دادیم، جدا کردن حوزه‌های دانشی برای مدیریت هوشمند بود و این سیاست را از بالادست اجرا کردیم تا حوزه‌های پژوهشی و آموزشی در حوزه های دانشی و منجر به مدرک، به‌صورت متمرکز اداره شود. یکی از اشکالات نظام آموزش عالی ما جدا کردن آموزش و پژوهش از یکدیگر بود، چرا که با این روش علایق استاد در پژوهش به حوزه خاص اختصاص می‌یافت و رابطه او با آموزش عمومی جدا می‌شد.

برای اصلاح این روند، در گام نخست و در راهبری بالادستی حوزه‌های «علوم پزشکی»، «علوم انسانی و هنر» و «علوم، مهندسی و کشاورزی» را از یکدیگر جدا کردیم تا هرآنچه که یک دانشجو در مسیر ورود به دانشگاه از ۱۸ سالگی تا پایان تحصیل خود در دکتری نیاز دارد را متمرکز در حوزه موضوعی خود سیاست‌گذاری کنیم و معاونت‌ها هم به صورت تخصصی به حل مسائل حوزه خود بپردازند.

دومین قدم دانشگاه آزاد اسلامی، اجرای «طرح بازمهندسی نظام آموزشی، پژوهشی و خدمات فناوری علوم کشاورزی» بود، و برای این کار ۱۰ گروه کارشناسی در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی شکل گرفت و دکتر اردکانی و دکتر باغستانی که از پیشکسوتان علم این حوزه در صنعت و دانشگاه بودند، مدیریت طرح را برعهده گرفتند و تاکنون ماحصل این طرح، طراحی دوره دکتری حرفه‌ای کشاورزی است که طی آن دانشجو پس از دو سال آموزش، در مزرعه آموزش خواهد دید. این روش تحول بزرگی است که می‌خواهیم دانشجویان پس از فارغ‌التحصیلی، بتوانند یک گلخانه را در همه ابعاد اداره کنند.

دانشگاه آزاد اسلامی برای اجرای برنامه‌های خود در حوزه کشاورزی، مزارع تولیدی و آموزشی را بنیانگذاری کرده و اساتید کشاورزی به دو گروه علوم پایه و اساتید حاضر در مزارع تقسیم می‌شوند. این دانشگاه همچنین در حوزه دامپروری نیز برنامه‌های ویژه‌ای دارد تا ان‌شاءالله بتوانیم تا دو سال آینده این برنامه‌ها را به عینیت برسانیم. این امر مبارک محقق نمی‌شود مگر اینکه این حوزه یکپارچه شود.

 

اجرای طرح «صدرا» توسط واحد نجف‌آباد

برگزاری نشست‌های مشترک با کارخانجات و مصرف‌کنندگان دانش از دیگر برنامه‌های این دانشگاه است و در این راستا طرح های خوبی در دانشگاه آزاد اسلامی استان‌های یزد و اصفهان همچون طرح «صدرا» (صنعت، دانشگاه، راه اشتغال) که توسط واحد نجف‌آباد پیگیری می شود، اجرایی شده تا بتوانیم آموزش مهندسی را در کشور اصلاح کنیم.

تربیت دو دسته مهندس مربوط به حوزه کسب و کار فناورمحور و نوآور و بدنه عمومی کشور در دستورکار دانشگاه آزاد اسلامی قرار دارد، و تأکید ما تخصصی کردن رشته‌ها، موضوع‌محور و شغل‌محور کردن آنهاست. به‌عنوان نمونه مهندسان عمران باید با تخصص‌های برج‌سازی، بیمارستان، ورزشگاه، دانشگاه و... آموزش ببینند تا بتوانیم در بستر اشتغال مهندس تربیت کنیم. برای تحقق این موضوع، به ایجاد دکتراهای تخصصی در رشته‌های مهندسی نیاز داریم.

علوم پایه سرمایه کشور و موتور شتابان علم است

علوم پایه سرمایه کشور و موتور شتابان علم است، و اگر امروز مهندسان خوب علوم پایه بخشی از ذهن خود را در تغییر روش‌ها و رویکردهای رشته‌ها نگذارند، آخرین نسل علوم پایه کشور خواهند بود. بنابراین باید این تصور غلط را که علوم پایه فقط برای مهندسی و معلمی است تغییر دهیم و این موضوع را در نظر داشته باشیم که علوم پایه را با موضوعات دیگر پیوند دهیم همان‌طور که می‌توانیم شیمی را با نفت، موادغذایی، محیط زیست و... پیوند بزنیم. اعضای گروه‌های علوم پایه باید راه خروج را پیدا کنند.

کلید واژه ها: طهرانچی تحول در علوم پایه تحول در مهندسی تحول در کشاورزی همایش طرح تحول معاونت علوم،مهندسی و کشاورزی